Braems 100ste geboortedag
29 augustus 1910 werd Renaat Braem geboren.
Vandaag is Antwerpen stille getuige. Het is exact 100 jaar geleden dat architect Renaat Braem, eerste kind van Antoon Braem (1885-1971) en Catharina Van den Oever (1884-1944), er geboren werd. De stad werd zijn laboratorium voor de toekomst en tot op vandaag weerklinken zijn ideologisch en architecturaal nalatenschap. Zijn architectuur wilde ruimte geven in plaats van leegte te vullen. Zijn sporen maken al deel uit van onze verbeelding. Misschien kan die verbeelding net nu in het kader van deze honderdjarige herdenking aangescherpt en vervolledigd worden. Een ogenblik om nomade te worden en Braem te (her)ontdekken.
Renaat Braem (1910-2001), die ook stage liep bij Le Corbusier (1935-1937), behoort tot de belangrijkste vertegenwoordigers van de naoorlogse architectuur in België. Zijn loopbaan omspant meer dan een halve eeuw, van zijn vroegste realisaties, wedstrijdinzendingen en ontwerpoefeningen omstreeks 1930, tot zijn laatste projecten uit het midden van de jaren tachtig.
Van begin tot eind was hij een modernist met een sociale missie. De maakbaarheid en de cohesie van de samenleving, maar ook het streven naar levenskwaliteit voor elk individu zijn een rode draad doorheen zijn oeuvre. Hiervan getuigen zijn naoorlogse projecten voor sociale woningbouw en publieke infrastructuur in Brussel, Boom, Antwerpen en Leuven. Hij trok vooral van leer tegen de traditie van lelijkheid die sinds de industrialisatie het natuurlijke, organisch gegroeide evenwicht in de stedelijke leefomgeving had ontwricht. In 1968 schreef hij zijn onvrede met het gebrek aan ruimtelijke ordening in België van zich af met het essay ‘Het lelijkste land ter wereld’. Hierin propageerde hij een radicaal, maar visionair model voor stedenbouw.
Zijn architectuur balanceerde tussen vorm en functionaliteit, verstand en gevoel, waarin het experiment ook een centrale plaats kreeg. In de jaren zestig evolueerde dit naar een integratie van de kunsten, waar zijn architectuur bijna sculpturen werden door de organische en biomorfe vormgeving.
Renaat Braem was bezorgd over zijn nalatenschap en deponeerde zijn architectuurarchief in 1974 al bij de Archives d’Architecture Moderne (AAM) in Brussel. In 1999 schonk hij zijn woonst te Deurne aan de Vlaamse Overheid. De daar resterende delen architectuur- en privéarchief werden in 2004 in bewaring gegeven aan het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE). Op dat moment ontstond het idee om het honderdste geboortejaar van Renaat Braem in 2010 te herdenken met de publicatie van een wetenschappelijke oeuvrecatalogus, gekoppeld aan een overzichtstentoonstelling. Het VIOE zette hiervoor een wetenschappelijk onderzoeksproject op, waarbij de archieven van het AAM en het VIOE virtueel herenigd worden. 1 oktober 2010 verschijnt hiervan het resultaat in de publicatie ‘Renaat Braem 1910-2001’. Voor de organisatie van de tentoonstelling op basis van de onderzoeksresultaten werd er samengewerkt met het Centrum Vlaamse Architectuurarchieven (CVAa) en het Vlaams Architectuurinstituut (VAi). De architectuurtentoonstelling 'Renaat Braem 1910-2010' opent eveneens 1 oktober 2010 in het vernieuwde gebouw van De Singel te Antwerpen.
